Lòng trắc ẩn với bản thân: Vì sao chúng ta tử tế với người lạ nhưng tàn nhẫn với chính mình?

Key Takeaways:

• Nghịch lý tâm lý: Chúng ta thường bao dung với xã hội nhưng lại bạo hành cảm xúc chính mình qua "tiêu chuẩn kép".

  
  

• Khoa học não bộ: Sự tự chỉ trích làm tăng cortisol và ức chế khả năng sáng tạo.

  
  

• Giải pháp: Thiết lập "phép lịch sự tối thiểu" với bản thân là bước đầu tiên để xây dựng sức khỏe tinh thần vững chãi.

---

Bạn có tử tế với chính mình... như tử tế với một người lạ không?

Có một nghịch lý kỳ lạ trong cách chúng ta vận hành cuộc sống xã hội: Chúng ta là những "người lạ lịch thiệp" hoàn hảo với cả thế giới, nhưng lại là những "cai ngục tàn nhẫn" với chính bản thân mình. Bạn hiểu chúng mình đang nói về điều gì.

Hãy thử tua lại một ngày bình thường của bạn. Buổi sáng, đồng nghiệp lỡ tay làm đổ cà phê lên chỗ bạn ngồi. Bạn vội vàng lấy khăn giấy, mỉm cười xòa: "Không sao đâu, chuyện nhỏ ấy mà, đừng lo." Buổi chiều, bạn hẹn một người bạn cà phê, họ đến trễ 15 phút vì kẹt xe. Bạn gạt đi lời xin lỗi của họ bằng một sự thông cảm chân thành: "Giờ tan tầm mà, mình cũng vừa mới tới thôi."

Chúng ta được giáo dục từ nhỏ về sự "lễ phép", về việc "dĩ hòa vi quý", về sự tử tế bao dung tối thiểu cần có giữa người với người. Chúng ta dễ dàng bao dung cho sự vụng về của người lạ, tha thứ cho lỗi lầm của người thân, và luôn tìm lý do để bào chữa cho sự không hoàn hảo của thế giới xung quanh.

Nhưng khi cánh cửa phòng đóng lại, và bạn chỉ còn lại một mình với sai lầm của chính mình, thì lại là một kịch bản hoàn toàn khác.

Bạn gửi đi một email có lỗi chính tả nhỏ. Thay vì tự nhủ "lần sau mình sẽ cẩn thận hơn", một giọng nói tự chỉ trích vang lên trong đầu: "Sao mày tệ thế? Có việc cỏn con cũng làm không xong." Bạn lỡ ăn quá nhiều trong một bữa tiệc. Thay vì vỗ về "mai mình sẽ tập bù", bạn đứng trước gương và miệt thị cơ thể mình bằng những ngôn từ mà nếu nói ra với người khác, đó sẽ là sự xúc phạm nặng nề.

Nghe quen thuộc phải không? Đừng lo, chúng mình hiểu bạn. Thực chất, các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là "tiêu chuẩn kép của lòng trắc ẩn" (compassion double standard).

Chúng ta có thể dễ dàng duy trì một bộ mặt "lịch thiệp" với xã hội để được chấp nhận, nhưng lại cho phép nhà phê bình nội tâm (inner critic) bạo hành cảm xúc của chính mình không thương tiếc. Chúng ta lầm tưởng rằng sự khắt khe đó là "kỷ luật", là động lực để tiến bộ. Nhưng thực tế, khoa học đã chứng minh ngược lại: sự tự chỉ trích (self-criticism) kích hoạt vùng não liên quan đến mối đe dọa, làm tăng cortisol và triệt tiêu khả năng sáng tạo cũng như ý chí phấn đấu.

Bây giờ, hãy thử làm một thí nghiệm tư duy nhỏ: Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi chờ ở một trạm xe buýt vắng người. Một người bước đến ngồi cạnh bạn. Người đó chính là bạn. Nhưng là phiên bản đang mệt mỏi, vừa mắc lỗi, đang hoang mang và yếu đuối nhất. Liệu bạn có quay sang người đó, chỉ tay vào mặt họ và mắng chửi những lời cay độc mà bạn vẫn thường nghĩ trong đầu? Liệu bạn có nói: "Đồ vô dụng, biến đi cho khuất mắt" không? Chắc chắn là không. Có lẽ, bạn sẽ im lặng lắng nghe. Bạn sẽ đưa cho người đó một chiếc khăn giấy. Hoặc đơn giản là một cái vỗ vai, một cái ôm rằng: "Ổn mà. Mọi chuyện rồi sẽ qua thôi."

Tại sao bạn có thể dành sự dịu dàng ấy cho một người lạ, thậm chí cho một bản thể khác, nhưng lại từ chối trao nó cho đứa trẻ bên trong mình?

Tại Flowable, chúng mình tin rằng: Thấu hiểu bản thân cần phải bắt đầu bằng việc thiết lập một "phép lịch sự tối thiểu" với chính mình.

Trước khi nói đến việc yêu bản thân (self-love) (một khái niệm thiêng liêng đến xa lạ), hãy thử bắt đầu bằng việc tôn trọng bản thân mình (self-respect). Hãy thực hành lòng trắc ẩn với bản thân bằng cách đối xử với những cảm xúc, những vấp ngã của mình bằng thái độ của một quý ông hay quý bà lịch thiệp. Không cần tâng bốc, chỉ cần không thóa mạ. Không cần nuông chiều, chỉ cần lắng nghe với sự bao dung.

Lần tới, khi bạn vấp ngã, hãy thử dừng lại một nhịp trước khi cơn bão chỉ trích ập tới. Hãy thử nói chuyện với mình như cách bạn nói với người bạn thân nhất: "Được rồi, chuyện này tệ thật. Mình đang buồn. Nhưng mình có thể làm gì để khắc phục nó?".

Sự tử tế với chính mình không phải là yếu đuối. Đó là nền tảng vững chãi nhất để bạn có đủ sức mạnh tử tế với cả thế giới này một cách chân thật, chứ không phải là một sự diễn xuất xã giao. Hãy bắt đầu hành trình phát triển bản thân từ chính sự dịu dàng nội tại.

By Flowable

-

Tài liệu tham khảo:

Neff, K. (2011) Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow.