Bạn đang ở đâu trong 4 giai đoạn của sự trưởng thành?

Ở những năm tuổi trẻ, rất nhiều người trong chúng ta cảm thấy một sự bế tắc âm thầm, dù bề ngoài mọi thứ có vẻ vẫn đang đi đúng hướng. Ta làm đúng như những gì được kỳ vọng: học tập, làm việc, đặt ra những mục tiêu và cố gắng phát triển bản thân.

Thế nhưng càng đi tiếp, ta lại càng thấy mơ hồ. Đó là cảm giác không biết mình đang đi đâu, không chắc những gì mình theo đuổi có thực sự đúng cái mình muốn hay không, và đôi khi âm thầm tự hỏi liệu có điều gì đó đang sai ở chính bản thân mình.

Cảm giác bế tắc ấy thường không đến từ sự lười biếng hay thiếu nỗ lực. Ngược lại, nó xuất hiện nhiều nhất ở những người đang cố gắng sống “đúng”, đang tìm kiếm một hướng đi cho cuộc đời mình. Đây không phải là một thất bại, mà có thể là dấu hiệu cho thấy ta đang mắc kẹt ở một giai đoạn của sự trưởng thành, khi hệ giá trị cũ không còn đủ sức nâng đỡ, nhưng hệ giá trị mới vẫn chưa kịp hình thành.

Theo tâm lý học phát triển, con người đi qua bốn giai đoạn trưởng thành với những mục tiêu khác nhau. Và khi không nhận ra mình đang ở giai đoạn nào, ta rất dễ đi sai trọng tâm và cảm thấy bế tắc dù vẫn không ngừng cố gắng.

Key Takeaways

• Bế tắc không phải thất bại: Cảm giác mơ hồ thường xuất hiện khi hệ giá trị cũ không còn phù hợp, báo hiệu một bước chuyển mình sang giai đoạn trưởng thành mới.

• 4 Giai đoạn phát triển: 1. Kẻ bắt chước: Học cách hòa nhập và mô phỏng hệ giá trị xã hội. 2. Kẻ khám phá: Thử nghiệm giới hạn và trả lời câu hỏi "Tôi là ai?". 3. Người cống hiến: Thu hẹp sự quan tâm để đi sâu vào những cam kết ý nghĩa nhất. 4. Người dẫn đường: Chấp nhận tính hữu hạn và trao truyền giá trị cho thế hệ sau.

• Sự chuyển dịch: Quá trình chuyển giai đoạn luôn đi kèm với sự đổ vỡ hoặc khủng hoảng hiện sinh (existential crisis).

• Thông điệp: Sự siêu việt nằm ở việc dám buông bỏ cái tôi cũ để chấp nhận trách nhiệm và sứ mệnh mới.

1. Giai đoạn một: Kẻ bắt chước (The Copycat)

Chúng ta sinh ra vốn dĩ bất lực. Để sinh tồn, các em bé được lập trình để quan sát và mô phỏng. Ta bắt chước cách đi đứng, rồi bắt chước hành vi xã hội, và cuối cùng là mô phỏng cả hệ giá trị sống của những người xung quanh.

Mục tiêu của giai đoạn này là sự hòa nhập. Tuy nhiên, bi kịch xảy ra khi sự tự chủ bị kìm hãm. Nhiều người trưởng thành nhưng vẫn sống hoàn toàn theo kịch bản của cha mẹ hay áp lực xã hội, cố gắng làm hài lòng tất cả để không bị phán xét.

Điều cần làm khi muốn vượt qua giai đoạn này:

2. Giai đoạn hai: Kẻ khám phá (The Explorer)

Nếu giai đoạn một là học cách hòa vào đám đông, thì giai đoạn hai là học cách tách mình ra để trở nên khác biệt. Đây là thời điểm của những thử nghiệm, những sai lầm và cả những quyết định có phần "điên rồ".

Những vấp ngã ở giai đoạn này thực chất rất cần thiết. Chúng giúp bạn trả lời câu hỏi cốt lõi: "Tôi là ai?". Tuy nhiên, cái bẫy lớn nhất ở đây là lầm tưởng về sự vô hạn của các khả năng. Nhiều người mắc kẹt trong hội chứng "Peter Pan" những đứa trẻ không chịu lớn, luôn muốn giữ mọi cánh cửa mở ngỏ, không dám cam kết vì sợ mất đi cơ hội khác.

Điều cần làm:

3. Giai đoạn ba: Người cống hiến (The Martyr)

Charles Bukowski từng có một câu nói nổi tiếng: "Find what you love and let it kill you" (Hãy tìm thứ bạn yêu và để nó giết chết bạn). Đây chính là tinh thần của giai đoạn ba.

Sau khi đã thử nghiệm đủ rộng ở giai đoạn hai, đây là lúc bạn thu hẹp lại để đi sâu. Bạn bắt đầu "tỉa cành" cuộc đời mình: cắt bỏ những mối quan hệ xã giao hời hợt, những sở thích vô bổ để dồn toàn bộ sức lực cho những điều ý nghĩa nhất. Đây là giai đoạn của sự kiến tạo di sản, dù đó là xây dựng một sự nghiệp, vun đắp một gia đình, hay theo đuổi một sứ mệnh.

Điều cần làm:

4. Giai đoạn bốn: Người dẫn đường (The Mortal)

Giai đoạn cuối cùng này thường đến khi chúng ta cảm nhận rõ rệt tính hữu hạn của kiếp người. Năng lượng suy giảm, tham vọng lắng xuống, và câu hỏi: "Sau khi mình rời đi, điều gì sẽ còn lại?" xuất hiện.

Thay vì cố gắng níu giữ hào quang hay quyền lực, người trưởng thành ở giai đoạn bốn chuyển hóa thành người dẫn đường (The Mentor). Ý nghĩa cuộc sống lúc này không nằm ở việc sở hữu thêm nhiều thành tựu, mà nằm ở sự trao truyền lại những kinh nghiệm quý giá.

Điều cần làm:

Các giai đoạn này không thay thế nhau, mà chúng chồng lên nhau để tạo nên một tiến trình phát triển trọn vẹn. Và sự chuyển dịch giữa các giai đoạn thường không êm đềm. Nó luôn đi kèm với cảm giác đổ vỡ, mất mát, hoặc một cuộc khủng hoảng hiện sinh (existential crisis).

Vì vậy, nếu gần đây bạn cảm thấy những niềm vui cũ trở nên trống rỗng, hay cảm thấy mình không còn thuộc về những mối quan hệ cũ... thì đừng hoảng sợ.

Đó không phải là dấu chấm hết. Đó có thể là tiếng chuông báo hiệu bạn đang đứng trước ngưỡng cửa của một sự trưởng thành mới.

By Flowable

Tài liệu tham khảo:

Becker, E. (1973) The Denial of Death. New York: Free Press. Erikson, E.H. (1950) Childhood and Society. New York: Norton. Bukowski, C.