Vì sao 90% kế hoạch năm mới thất bại vào tháng 2?

Có bao giờ bạn tự hỏi: tại sao vào đêm 31/12, chúng ta lại cảm thấy hừng hực khí thế đến vậy?

Trong khoảnh khắc giao thừa, khi bạn tưởng tượng về một phiên bản hoàn hảo của chính mình ("new year, new me"), não bộ đang được chìm đắm trong dopamine.

Các nhà khoa học gọi đây là "the fresh start effect" (hiệu ứng Khởi đầu mới) (Dai, Milkman & Riis, 2014). Nó mang lại cảm giác được gột rửa quá khứ, nhưng buồn thay, đó thường là một "cú lừa" ngọt ngào của sinh học.

Tại sao sự hào hứng đó lại lụi tàn nhanh đến thế?

1. Sự cạn kiệt của ý chí (ego depletion)

Vấn đề của các cam kết năm mới là chúng thường được xây dựng trên động lực: một trạng thái cảm xúc bất ổn như biểu đồ hình sin. Khi động lực tan biến vào một sáng mùa đông lạnh giá, thứ duy nhất còn lại là ý chí.

Tuy nhiên, theo lý thuyết "ego depletion" (sự cạn kiệt bản ngã), ý chí là một nguồn tài nguyên hữu hạn (Baumeister et al., 1998). Nó giống như pin điện thoại, cạn dần sau mỗi lần bạn phải đấu tranh tư tưởng trong ngày. Dựa vào ý chí để duy trì thói quen cũng mong manh như việc xây lâu đài trên cát.

2. Cuộc chiến với cân bằng nội môi (homeostasis)

Não bộ có một nhiệm vụ tối thượng: giữ cho bạn an toàn và tiết kiệm năng lượng. Cơ chế "homeostasis" (cân bằng nội môi) sẽ coi bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào, dù là tích cực, là một "mối đe dọa" đối với sự ổn định. Nghe ngược đời thật phải không?

Khi bạn ép bản thân thay đổi quá nhanh, hạch hạnh nhân (amygdala) sẽ kích hoạt phản ứng căng thẳng, tạo ra sự kháng cự nội tâm. Bạn không lười biếng, bạn chỉ đang chiến đấu với cơ chế sinh học bảo vệ của chính mình.

3. Chúng ta đang chơi sai cuộc chơi: mục tiêu vs. hệ thống

Sai lầm cốt lõi nằm ở tư duy: Chúng ta quá ám ảnh về mục tiêu (đích đến) mà bỏ quên hệ thống (quá trình).

Mục tiêu: "Tôi muốn giảm 10kg." (Đặt hạnh phúc ở thì tương lai).

Hệ thống: "Tôi xỏ giày chạy bộ mỗi sáng." (Hạnh phúc ở hiện tại).

Như James Clear đã từng đúc kết: "Chúng ta không vươn lên tầm của những mục tiêu, chúng ta rơi xuống ngang tầm với hệ thống của mình" (Clear, 2018).

Vậy, lối thoát nào cho năm 2026 để chúng ta không đi vào vết xe đổ của những năm trước? Nếu động lực không đủ và ý chí là hữu hạn, chúng ta cần "hack" lại não bộ bằng các thói quen vi mô (micro-habits) và thiết kế môi trường.

Tại Flowable, chúng mình đã tổng hợp các nghiên cứu từ BJ Fogg, Charles Duhigg và James Clear để tạo nên Ebook "Habit Formation: Xây dựng thói quen cho người bận rộn".

Đây không phải là những lời khuyên truyền động lực, mà là bộ công cụ (toolkit) giúp bạn xây dựng một hệ thống bền vững, để việc "trở nên tốt hơn" tự nhiên như hơi thở.

Để năm 2026 không còn là những nuối tiếc dở dang, mời bạn ghé thăm "khu vườn" tri thức của Flowable tại đây nhé. Cuốn e-book này sẽ giúp bạn "lột xác" trong 2026, chỉ từ những thói quen bé nhỏ.

(Sản phẩm đang có ưu đãi đang chờ bạn, áp dụng từ 24/12/25-01/01/26, như một lời chúc cho hành trình mới sáng tỏ).

By Flowable