"Vision board" và cái bẫy ngọt ngào của mộng mơ

"Vision board" và cái bẫy ngọt ngào của não bộ: khi mơ mộng thôi là chưa đủ

Những ngày cuối năm, chúng ta thường rỉ tai nhau về sức mạnh của luật hấp dẫn. Bạn hào hứng cắt dán hình ảnh chiếc xe hơi bóng loáng, ngôi nhà bên hồ hay một vóc dáng hoàn hảo lên tấm bảng lớn, thầm tin rằng chỉ cần nhìn ngắm nó mỗi ngày, vũ trụ sẽ hồi đáp.

Nhưng liệu việc dán những khát khao ấy lên tường có thực sự giúp ta chạm tay vào giấc mơ? Khoa học não bộ lại có một góc nhìn thận trọng hơn: coi chừng, chính tấm bảng rực rỡ ấy đang âm thầm rút cạn năng lượng hành động của bạn.

Dưới đây là những lý do vì sao chúng ta cần tỉnh táo trước "liều thuốc an thần" mang tên giấc mơ:

1. Khi não bộ bị đánh lừa bởi cảm giác thỏa mãn giả tạo

Theo các nghiên cứu chuyên sâu về động lực của giáo sư Gabriele Oettingen, việc chìm đắm trong những tưởng tượng tích cực về tương lai có thể khiến huyết áp tâm thu giảm xuống – một dấu hiệu sinh học của trạng thái thư giãn, chứ không phải sẵng sàng hành động (Oettingen, 2014).

Khi bạn hình dung quá rõ nét và sống động về đích đến, não bộ ngây thơ tin rằng bạn đã đạt được điều đó rồi. Nó tiết ra chút dopamine để ăn mừng sớm. Thay vì nạp nhiên liệu để chiến đấu với khó khăn, tâm trí lại chọn cách tận hưởng chiến thắng trong tưởng tượng. Một cú lừa sinh học ngọt ngào nhưng tai hại khiến đôi chân ta chùn lại trước khi kịp bước đi.

2. Yêu đích đến nhưng quên mất hành trình

Những tấm "vision board" (bảng tầm nhìn) thường chỉ cho ta thấy ánh hào quang của chiếc cúp vô địch, chứ hiếm khi chiếu cảnh những buổi tập đẫm mồ hôi hay những đêm thức trắng. Nó tạo ra một khoảng cách nguy hiểm giữa kỳ vọng và thực tế.

Khi bắt tay vào làm thật, sự vất vả trần trụi của quá trình sẽ khiến não bộ bị "sốc văn hóa". Chúng ta dễ dàng rơi vào trạng thái vỡ mộng vì thực tế gai góc không hề giống bức tranh màu hồng đã dán trên tường. Chúng ta yêu cái kết đẹp, nhưng lại thiếu sự chuẩn bị cho cái giá phải trả để đi đến đó.

3. Thay thế mơ mộng bằng "ý định thực thi"

Giải pháp không phải là vứt bỏ ước mơ, mà là trang bị cho nó một đôi chân vững chãi. Các nhà tâm lý học đề xuất thay thế tư duy mơ mộng bằng chiến lược "ý định thực thi" (implementation intentions) với công thức nếu/thì (Gollwitzer, 1999).

Đừng chỉ dán ảnh cơ bụng sáu múi lên tường. Hãy cài đặt cho não bộ một thuật toán cụ thể: "Nếu là 6 giờ chiều, thì mình sẽ xỏ giày chạy bộ". "Nếu mình cảm thấy thèm đồ ngọt, thì mình sẽ uống một cốc nước lọc". Đây là cách ta biến khát khao trừu tượng thành những phản xạ hành vi tự động, lách qua được sự kháng cự của cảm xúc lười biếng.

Lời kết

Bạn thân mến, lạc quan là liều thuốc quý, nhưng nếu dùng sai liều lượng, nó dễ trở thành thứ thuốc mê ru ngủ ý chí. Đừng để năm 2025 chỉ dừng lại ở những ảo ảnh đẹp đẽ dán trên tường vôi. Hãy cứ giữ những vì sao trong mắt, nhưng nhớ đặt đôi chân trần xuống đất thật vững chãi. Bởi hạnh phúc chưa bao giờ nằm ở đích đến xa xôi, nó ẩn mình trong nhịp điệu kỷ luật của từng bước chân nhẫn nại hôm nay.

Và nếu bạn đang tìm kiếm một tấm bản đồ chi tiết để chuyển hóa những giấc mơ ấy thành hiện thực bằng khoa học của hành vi, thay vì phó mặc cho vũ trụ, thì cuốn ebook "Habit Formation:  Xây dựng thói quen cho người bận rộn" mà chúng mình tâm huyết biên soạn đang đợi bạn. Đừng bỏ lỡ nhé!

By Flowable

-

Tài liệu tham khảo:

Gollwitzer, P. M. (1999). 'Implementation intentions: Strong effects of simple plans', American Psychologist, 54(7), pp. 493–503.

Oettingen, G. (2014). Rethinking Positive Thinking: Inside the New Science of Motivation. Current.