5 lý do tâm trí bạn cần một nhịp sống khoa học

Chúng ta thường lầm tưởng rằng tự do nghĩa là sự ngẫu hứng, là muốn làm gì thì làm, ngủ lúc nào thì ngủ. Nhưng thực chất, chính sự thiếu kỷ luật (trong vỏ bọc "tự do") đó là chiếc xích trói buộc tâm trí với sự mệt mỏi và lo âu triền miên.

Hãy thử hình dung, tâm trí là nhạc trưởng, còn cơ thể là dàn nhạc. Nếu không có nhịp phách, không có tiết tấu, tất cả những chỉ dẫn của tâm trí sẽ chỉ là những âm thanh hỗn loạn.

Trên thực tế, khoa học đã chứng minh rằng: để thăng hoa và hạnh phúc, con người chúng ta đều cần một nhịp điệu hay một lối sống nhất quán để làm điểm tựa.

Và dưới đây là 5 lý do giải thích vì sao tâm trí bạn khao khát một trật tự sống rõ ràng:

1. Não bộ là một cỗ máy dự đoán

Theo lý thuyết xử lý dự đoán (predictive processing) của nhà thần kinh học Karl Friston, nhiệm vụ chính của não bộ không phải là phản ứng thụ động với thế giới, mà là liên tục dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo để tối ưu hóa năng lượng (Friston, 2010).

Khi bạn sống không có nhịp điệu (ăn ngủ thất thường, làm việc tùy hứng, nay thế này mai thế khác...) não bộ sẽ rơi vào trạng thái bất an, vì không thể dự đoán được tương lai. Điều này kích hoạt phản ứng căng thẳng, khiến mức độ cortisol tăng cao hơn dù không có mối đe dọa thực sự nào. Một nhịp sinh hoạt đều đặn do đó chính là "mỏ neo" an toàn nhất để tâm trí bạn dễ dàng tìm được sự bình yên.

2. Tôn trọng chu kỳ siêu ngắn của năng lượng

Một thực tế hiển nhiên mà không phải ai cũng nhớ: con người chúng ta không phải là robot để có thể vận hành liên tục trong suốt 8 tiếng không nghỉ. Thực chất, cơ thể con người được vận hành theo các "chu kỳ siêu ngắn" (ultradian rhythms) kéo dài khoảng 90-120 phút, chuyển đổi giữa trạng thái tỉnh táo cao độ và trạng thái cần nghỉ ngơi (Kleitman, 1963).

Thiết lập một nhịp điệu làm việc nương theo chu kỳ này (tập trung sâu rồi nghỉ ngơi chủ động) giúp bạn tránh được sự kiệt sức. Khi bạn cố ép mình làm việc trái với nhịp điệu tự nhiên, bạn chỉ đang vay mượn năng lượng của ngày mai với... lãi suất cắt cổ. Sự cố quá hôm nay thường sẽ là... sự "quá cố" của hôm sau.

3. Giảm tải gánh nặng ra quyết định

Mỗi ngày, chúng ta đều chỉ có một nguồn lực ý chí hữu hạn. Nếu bạn phải tiêu tốn năng lượng để quyết định xem sáng nay ăn gì, mấy giờ bắt đầu làm việc, hay có nên tập thể dục không, bạn đang rơi vào bẫy "mệt mỏi vì quyết định" (decision fatigue) (Baumeister & Tierney, 2011).

Một nhịp điệu khoa học sẽ tự động hóa những lựa chọn nhỏ nhặt này. Khi hành động trở thành thói quen, nó chuyển từ vùng vỏ não trước trán (nơi tiêu tốn nhiều năng lượng) sang hạch nền (basal ganglia) – nơi xử lý tự động và tiết kiệm nhiên liệu. Giống như một thuật toán được lập trình, các chuỗi hành vi đó được bạn thực hiện trơn tru và lặp lại, mà không cần phải... suy nghĩ.

Nhịp điệu ổn định, do đó, sẽ giúp bạn có nhiều nguồn lực trí tuệ hơn để dành cho những điều thực sự quan trọng.

4. Đồng bộ hóa với đồng hồ sinh học

Sâu trong não bộ của bạn có một chu trình sinh học gọi là nhân trên chéo (suprachiasmatic nucleus - SCN), điều phối việc tiết hormone cortisol (để tỉnh táo) và melatonin (để buồn ngủ) dựa trên ánh sáng tự nhiên (Panda, 2018). Đây chính là thứ mà chúng ta vẫn thường gọi là "đồng hồ sinh học", vì nó là một chu kỳ tự nhiên, nơi cơ thể của bạn được vận hành đồng bộ hoá với vòng quay của trái đất quanh mặt trời.

Sống lệch nhịp (như thức khuya cày phim hay ngủ nướng quá đà ...) giống như việc bạn bóp méo đi chu kỳ sinh học này, từ đó dẫn đến rất nhiều hệ luỵ về sức khoẻ. Một nhịp sống hài hòa với chu kỳ sáng/tối sẽ không chỉ cải thiện giấc ngủ của bạn, mà còn là liều thuốc tự nhiên tốt nhất để "chữa lành" sức khỏe tinh thần, giúp giảm thiểu nguy cơ trầm cảm và rối loạn lo âu.

5. Cửa ngõ dẫn đến trạng thái dòng chảy

Trạng thái dòng chảy (nơi chúng ta làm việc quên mình và đạt hiệu suất tối đa) hiếm khi xuất hiện trong sự hỗn loạn. Nó cần một cấu trúc rõ ràng và một sự tập trung sắc bén không sao nhãng.

Do đó, nhịp điệu chính là bộ khung (framework) nền tảng để trạng thái dòng chảy xuất hiện. Khi bạn ngồi vào bàn làm việc cùng một khung giờ, với cùng một nghi thức khởi động, não bộ sẽ học được tín hiệu kích hoạt (cue) để bước vào trạng thái tập trung sâu nhanh hơn và dễ dàng hơn.

Lời kết

Bạn thân mến, xây dựng một nhịp điệu sống không phải là tự trói mình vào sự nhàm chán, mà là kiến tạo một bệ phóng vững chắc để tâm hồn được tự do bay nhảy. Giữa cuộc sống vần vũ biến động, nhịp điệu chính là mỏ neo bình an nhất mà bạn có thể tặng cho chính mình.

Và nếu bạn cần một người đồng hành để thiết kế nên bản giao hưởng nhịp điệu ấy, giúp tối ưu hóa năng lượng và hiệu suất mà không cần phải gồng mình gắng gượng, thì cuốn ebook "Habit Formation" của chúng mình vẫn đang đợi bạn.

By Flowable

-

Tài liệu tham khảo:

Baumeister, R. F. & Tierney, J. (2011). Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength. Penguin Press.

Friston, K. (2010). 'The free-energy principle: a unified brain theory?', Nature Reviews Neuroscience, 11(2), pp. 127–138.

Kleitman, N. (1963). Sleep and Wakefulness. University of Chicago Press.

Panda, S. (2018). The Circadian Code: Lose Weight, Supercharge Your Energy, and Transform Your Health from Morning to Midnight. Rodale Books.