Emotional Granularity: sự tinh tế cảm xúc

Emotional Granularity là khả năng nhận diện và gọi tên cảm xúc một cách chính xác, cụ thể và đa dạng, thay vì chỉ dùng những nhãn dán mơ hồ như “buồn”, “căng thẳng”, “thấy mệt”.

Khái niệm này được phát triển mạnh bởi nhà khoa học Lisa Feldman Barrett (2017). Các nghiên cứu của bà cho thấy: người có sự tinh tế cao về cảm xúc không chỉ có khả năng nhận biết “tôi buồn”, mà còn phân biệt được những sắc thái tinh tế hơn của nó, chẳng hạn như: “tôi hụt hẫng”, “tôi cô đơn”, “tôi thất vọng”, “tôi bị tổn thương”, hay “tôi đang lo lắng về điều gì đó sắp xảy ra”.

Sự phân biệt này không phải để làm phức tạp vấn đề, mà để giúp não bộ hiểu được tín hiệu của cơ thể một cách sâu sắc và chính xác hơn, qua đó lựa chọn phản ứng phù hợp.

Barrett và cộng sự chứng minh rằng sự tinh tế về cảm xúc cao liên quan đến: khả năng điều hòa cảm xúc tốt hơn, phản ứng sinh lý ổn định hơn trước căng thẳng, và giảm nguy cơ lạm dụng những hành vi không lành mạnh như ăn uống quá độ hoặc bùng nổ giận dữ (Barrett et al., 2001).

Cơ chế của hiện tượng này khá dễ hiểu:

Khi bạn gọi tên đúng cảm xúc, não bộ kích hoạt mạng lưới xử lý ngôn ngữ và vùng vỏ não trước trán, giúp chuyển trải nghiệm từ trạng thái “mơ hồ và áp lực” sang trạng thái “có trật tự và có thể quản lý”.

Việc này giống như bật đèn trong một căn phòng tối: mọi thứ trở nên rõ ràng hơn, bạn bớt sợ hãi hơn, và gia tăng được cảm nhận về sự tự chủ.

Ngược lại, khi chỉ dùng những nhãn dán chung chung (như "vui", "buồn", "tốt", "chán"...), tâm trí sẽ xem cảm xúc như một “khối mù mịt”, khiến cơ thể đưa ra những phản ứng sai, hoặc đôi khi mạnh hơn mức cần thiết.

Thực hành và phát triển khả năng này rất đơn giản: thay vì nghĩ “mình đang vui” hay "mình đang buồn" một cách mơ hồ, hãy nhìn nhận sâu hơn xem “mình đang cảm thấy cụ thể như thế nào?”

Việc mở rộng vốn từ về cảm xúc (dù chỉ là thêm vài từ mới) cũng đủ để thay đổi cách não bộ xử lý và diễn giải những trải nghiệm nội tâm.

Nói một cách dễ hiểu, sự tinh tế về cảm xúc là nghệ thuật nhìn vào đời sống cảm xúc của mình bằng một ống kính sắc nét hơn, nhìn thấy rõ những "sắc độ" và "đường nét" tinh tế hơn của thứ cảm nhận mà mình đang trực tiếp trải nghiệm.

Và khi thế giới bên trong trở nên rõ ràng, những cảm xúc được gọi tên, chúng ta mới có thể hiểu về bản thân, và làm việc với những cảm xúc đó một cách tích cực.

By Flowable

-

Tài liệu tham khảo

Barrett, L. F. (2017). How Emotions Are Made: The Secret Life of the Brain. Houghton Mifflin Harcourt.

Barrett, L. F., Gross, J., Christensen, T. C., & Benvenuto, M. (2001). Knowing what you're feeling and knowing what to do about it: Mapping the relation between emotion differentiation and emotion regulation. Cognition & Emotion, 15(6), 713–724.