Bạn có thể mất niềm tin vào một người, nhưng đừng mất niềm tin vào con người.

Những ngày này, có lẽ newsfeed của chúng ta đều nặng nề hơn thường lệ.

Một làn sóng hoài nghi đang lan rộng, khi những giá trị tốt đẹp mà ta từng tin là "trong suốt như pha lê" bỗng dưng mờ đục bởi những nghi vấn về sự minh bạch, những tấm gương về đạo đức vô tình trở thành những "bông tuyết" đáng ngờ vực về tính liêm khiết.

Flowable hiểu, cảm giác hụt hẫng khi niềm tin bị đặt sai chỗ, hay khi thấy lòng tốt dường như bị thương mại hóa, thật sự rất khó chịu. Nó kích hoạt một cơ chế phòng vệ tự nhiên trong mỗi chúng ta, khiến chúng ta tất yếu đặt ra những câu hỏi:

Liệu mình có đang tin lầm người? Liệu sự tử tế có còn tồn tại nguyên vẹn? Liệu có phải bản chất không thể chối bỏ của con người sẽ luôn là tham-sân-si, cho dù chúng ta có nỗ lực nuôi dưỡng những đức hạnh của mình?

Sự sụp đổ của một niềm tin đôi khi để lại những dư chấn tâm lý nặng nề hơn cả sự mất mát về vật chất. Khi một điểm tựa lung lay, não bộ thường ngay lập tức kích hoạt một "hệ thống cảnh báo" khẩn cấp. Chúng ta có xu hướng rơi vào cái bẫy của sự khái quát hóa tiêu cực, rằng "đâu cũng là lừa dối" hay "ai rồi cũng sẽ thay đổi trước cám dỗ".

Thiết nghĩ, đó là một phản ứng rất đỗi con người, để chúng ta bảo vệ bản thân khỏi những tổn thương trong tương lai.

Nhưng liệu sự hoài nghi cực đoan đó có phản ánh đúng bản chất của con người?

Trong cuốn sách "Humankind: A Hopeful History" (Nhân loại: Một lịch sử tràn đầy hi vọng), sử gia Rutger Bregman đã phản bác lại "veneer theory" (thuyết lớp tráng men): một quan điểm phổ biến cho rằng văn minh chỉ là một lớp vỏ mỏng manh che đậy bản chất ích kỷ và tham lam của con người (Bregman, 2020).

Thực tế, các nghiên cứu về khoa học thần kinh và tâm lý học tiến hóa cho thấy điều ngược lại: con người được lập trình sinh học để hợp tác và tin tưởng.

"Prosocial behavior" (hành vi xã hội tích cực) không phải là một sự lựa chọn đạo đức xa xỉ, mà là chiến lược sinh tồn cốt lõi đã giúp Homo Sapiens tồn tại và phát triển qua hàng ngàn năm.

Khi chúng ta chứng kiến những "hạt sạn" trong cách vận hành của một cá nhân hay tổ chức, nỗi thất vọng là cảm xúc hợp lý. Tuy nhiên, sự kiện đó chỉ nên là bài học về quy trình, về lòng trung thực, về sự giám sát và tính minh bạch cần thiết của cả hệ thống, chứ không nên là "bản án tử hình" cho niềm tin của chúng ta về lòng tốt của con người. Đừng để sự hoài nghi biến thành bức tường ngăn cách bạn với những rung động đẹp đẽ của sự sẻ chia.

Chúng mình tin rằng, khao khát được làm việc tốt, được cống hiến và giúp đỡ người khác là một nhu cầu tâm lý bậc cao, một khát vọng nhân văn thẳm sâu của mỗi con người (vốn nằm trên đỉnh tháp nhu cầu của Maslow). Khi bạn trao đi niềm tin và sự giúp đỡ, não bộ giải phóng oxytocin và dopamine, mang lại cảm giác hạnh phúc sâu sắc và kết nối (Zak, 2012).

Đừng vì một "lỗi hệ thống" cục bộ mà từ chối cơ hội được hạnh phúc của chính mình, hoặc phóng chiếu màu xám đen tiêu cực lên toàn bộ thế giới.

Hãy cứ hoài nghi để trở nên thông thái hơn, khắt khe hơn trong việc đòi hỏi sự minh bạch và chuyên nghiệp. Nhưng xin bạn, đừng để sự hoài nghi ấy giết chết sự thuần khiết của trái tim, hay dập tắt đi khát khao muốn làm điều tốt đẹp.

Chúng ta có thể mất niềm tin vào một dự án, một con người cụ thể, nhưng đừng bao giờ đánh mất niềm tin vào "tính người" và sức mạnh của sự tử tế được đặt đúng chỗ.

By Flowable