5 lý do vì sao cơ thể và tâm trí của bạn thật ra là một.

Cơ thể và tâm trí có phải là hai thực thể tách biệt?

Mặc dù đây là một câu hỏi mang tính triết học, nhưng nó cũng thực chất là một sai lầm cơ bản trong cách nhìn nhận.

Chúng ta thường chăm sóc tâm trí bằng sách vở, thiền định hay các liệu pháp tâm lý, nhưng lại xem thường cơ thể như một cỗ máy vô tri, chỉ nhớ đến nó khi nó bắt đầu hỏng hóc hoặc đổ bệnh.

Thực tế là, bạn không sở hữu một cơ thể, mà bạn chính là cơ thể của mình.

Khoa học thần kinh hiện đại đã xác nhận rằng con người chúng ta không thể có một tinh thần minh mẫn, hạnh phúc... trên một nền tảng sinh lý rệu rã. Mọi suy nghĩ, cảm xúc và trạng thái năng lượng của bạn đều bắt nguồn từ các tín hiệu sinh hóa cụ thể.

Và trong bài viết này là 5 bằng chứng khoa học khó chối cãi về việc thân-tâm thật ra có sự liên kết sâu sắc và phụ thuộc lẫn nhau nhiều hơn bạn nghĩ.

Key Takeaways: Thân và Tâm là một thể thống nhất

• Hạnh phúc từ bụng: 95% Serotonin được sản xuất tại ruột.

• Vận động là dược phẩm: BDNF giúp tái tạo tế bào não.

• Tư thế định hình tâm trạng: Thay đổi dáng đứng để thay đổi hormone.

• Ngủ để dọn rác não: Hệ glymphatic chỉ hoạt động khi bạn ngủ sâu.

• Hơi thở là cầu nối: Cách nhanh nhất để điều khiển hệ thần kinh tự chủ.

---

1. Trục não-ruột (gut-brain axis): tại sao hạnh phúc bắt đầu từ dạ dày?

Bạn đã bao giờ cảm thấy "ruột gan cồn cào" khi lo lắng chưa? Đó không phải là một phép ẩn dụ văn học, đó là sự hoạt động của trục não - ruột (gut-brain axis). Thực chất trong cơ thể bạn, hệ vi sinh vật đường ruột (microbiome) giao tiếp trực tiếp với não bộ thông qua dây thần kinh phế vị, tạo nên một đường dây nóng hai chiều không ngừng nghỉ.

Đáng kinh ngạc hơn, khoảng 95% serotonin (chất dẫn truyền thần kinh chịu trách nhiệm điều chỉnh tâm trạng, giấc ngủ và cảm giác hạnh phúc) được sản xuất tại ruột, chứ không phải trong não (Mayer, 2011). Điều này có nghĩa là gì? Có nghĩa là những gì bạn ăn vào mỗi bữa trưa không chỉ là dinh dưỡng, mà là "nhiên liệu cảm xúc".

Khi bạn nạp vào cơ thể quá nhiều đường và chất béo xấu, bạn đang tạo ra phản ứng viêm (inflammation). Sự viêm nhiễm này gửi tín hiệu cảnh báo lên não, dẫn đến tình trạng sương mù não (brain fog), lo âu và giảm khả năng tập trung.

Vậy nên đôi khi, cảm giác buồn bã vô cớ của bạn không đến từ việc cuộc đời bế tắc, mà đơn giản là do hệ vi sinh vật trong ruột đang "kêu cứu".

2. Vận động và BDNF: cơ bắp là "nhà máy dược phẩm" của não bộ

Chúng ta thường nghĩ tập thể dục là để có vóc dáng đẹp. Nhưng đó là một cái nhìn phiến diện, mới chỉ chạm đến một lợi ích nhỏ của việc vận động. Dưới góc độ khoa học thần kinh, tập thể dục còn là để trở nên... thông minh và bình an hơn.

Khi bạn vận động, đặc biệt là các bài tập tim mạch (cardio), cơ thể sẽ tiết ra một loại protein đặc biệt gọi là BDNF (brain-derived neurotrophic factor). Nhà bác học John Ratey ví BDNF như là "dưỡng chất kỳ diệu cho não bộ" (Ratey, 2008). Nó giúp tái tạo các tế bào thần kinh, tăng cường khả năng kết nối của các synapses, từ đó cải thiện trí nhớ và khả năng học tập. Vậy nên, việc chạy bộ, đạp xe, bơi lội... không phải chỉ là đang rèn luyện cơ thể, mà cũng là rèn luyện não bộ.

Hơn nữa, vận động là cách nhanh nhất để đốt cháy cortisol và adrenaline dư thừa tích tụ do stress. Một cơ thể ù lì sẽ giam cầm tâm trí trong sự trì trệ. Ngược lại, chuyển động cơ thể tạo điều kiện cho sự thay đổi về cảm xúc. Nếu muốn vượt qua trạng thái tâm lý đang bế tắc, cách nhanh nhất không phải là cố gắng "nghĩ cho thông suốt", mà là xỏ giày vào và chạy bộ, để giải phóng cho tâm trí nhẹ nhàng hơn.

3. Tư thế và nhận thức hiện thân: dáng đứng định hình niềm tin

Thuyết nhận thức hiện thân (embodied cognition) khẳng định rằng cách chúng ta sử dụng cơ thể sẽ tác động ngược lại lên cách chúng ta suy nghĩ và cảm nhận. Tư thế của bạn không chỉ phản ánh tâm trạng, mà nó còn tạo ra tâm trạng.

Nghiên cứu nổi tiếng của Amy Cuddy về "tư thế quyền lực" (power posing) cho thấy việc đứng thẳng, mở rộng lồng ngực không chỉ giúp bạn trông tự tin hơn, mà thực sự làm thay đổi nồng độ hormone trong máu: giảm cortisol và tăng testosterone (Cuddy et al., 2010). Ngược lại, khi bạn ngồi gù lưng, thu mình lại trước màn hình máy tính cả ngày, não bộ sẽ nhận tín hiệu rằng bạn đang ở trong trạng thái "thua cuộc" hoặc "nguy hiểm", từ đó kích hoạt cảm giác tự ti và lo âu.

Đó đều là những tư thế quen thuộc mà chúng ta vô thức biểu hiện ra trong một trạng thái cảm xúc nào đó. Và đó là một tương tác hai chiều. Khi các đường dẫn truyền thần kinh đã được thiết lập giữa một tư thế và một cảm xúc, bạn cũng có thể kích hoạt một cảm xúc nào đó chỉ bằng việc định hình lại tư thế của mình. Vậy nên, lời khuyên "đứng thẳng lưng" không phải chỉ để bạn trông cao lớn hơn, mà còn là một cách thức giúp bạn rèn luyện để trở nên tự tin hơn.

Thực tế là: bạn không thể cảm thấy mạnh mẽ với một dáng đứng rệu rã. Vậy nên, thay đổi trạng thái sinh lý (physiology) chính là con đường tắt hiệu quả nhất để thay đổi tâm lý (psychology).

4. Giấc ngủ và "hệ thống làm sạch": nền tảng của trí tuệ cảm xúc

Chúng ta thường coi giấc ngủ là thời gian "chết", là sự lãng phí. Nhưng thực tế, khi bạn ngủ, não bộ bắt đầu ca làm việc quan trọng nhất của nó. Hệ thống glymphatic (được ví như đội vệ sinh của não) sẽ hoạt động hết công suất để dọn dẹp các độc tố thần kinh (như beta-amyloid) tích tụ trong suốt một ngày dài (Xie et al., 2013).

Một đêm mất ngủ không chỉ khiến bạn mệt mỏi về thể xác. Nó làm tăng độ nhạy cảm của hạch hạnh nhân (amygdala) lên tới 60%, khiến bạn dễ dàng phản ứng tiêu cực, nóng giận và mất kiểm soát cảm xúc vào ngày hôm sau.

Giấc ngủ, vì thế, chính là nền tảng của trí tuệ cảm xúc (EQ). Bạn không thể bao dung, kiên nhẫn và thấu suốt khi bộ não đang ngập trong "rác thải" chưa được dọn dẹp.

5. Hơi thở và Hệ thần kinh tự chủ: Cầu nối giữa ý thức và vô thức

Bình an nội tại không phải là một ý niệm trừu tượng xa vời. Nó là một trạng thái sinh lý có thể đo lường được thông qua nhịp tim và hơi thở.

Hơi thở là cầu nối duy nhất giữa hệ thần kinh tự chủ (nơi điều khiển nhịp tim, tiêu hóa...) và ý thức của chúng ta. Khi bạn thở nông và nhanh, bạn kích hoạt hệ thần kinh giao cảm (sympathetic), đưa cơ thể vào trạng thái "chiến đấu hay bỏ chạy". Ngược lại, khi bạn chủ động thở sâu và chậm, bạn kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm (parasympathetic), gửi tín hiệu "an toàn" đến toàn bộ cơ thể.

Thông qua việc kiểm soát hơi thở (breathwork), bạn nắm trong tay chiếc điều khiển từ xa để tắt đi những báo động giả của stress và đưa tâm trí trở về trạng thái tĩnh lặng.

Lời kết

Đã đến lúc chúng ta ngừng đối xử với cơ thể như một cỗ máy chỉ cần đổ xăng là chạy. Hãy coi nó như một ngôi đền thiêng liêng nơi tâm trí trú ngụ.

Hạnh phúc, trọn vẹn và đủ đầy không nằm đâu xa xôi trong những lý thuyết sách vở, hoặc không phải chỉ là những ý tưởng xa xôi mà tâm trí "tưởng tượng" ra. Nó nằm ngay trong đĩa ăn của bạn, trong giấc ngủ đêm nay, và trong nhịp chạy bộ sáng mai.

Vậy nên, đừng đợi đến khi bị bệnh mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Mà hãy chăm sóc bản thân, và "tối ưu hóa" quy trình và nhịp điệu sinh học của mình mỗi ngày, để tâm trí của bạn có một điểm tựa vững chắc.

Bởi lẽ, một tâm hồn rực rỡ luôn cần một thể chất cường tráng để nương tựa.

By Flowable

.

Tài liệu tham khảo:

Cuddy, A. J., Wilmuth, C. A. and Carney, D. R. (2010). 'The benefit of power posing before a high-stakes social evaluation', Harvard Business School Working Paper, No. 11-038.

Mayer, E. A. (2011). 'Gut feelings: the emerging biology of gut–brain communication', Nature Reviews Neuroscience, 12(, pp. 453–466.

Ratey, J. J. (2008). Spark: The Revolutionary New Science of Exercise and the Brain. Little, Brown and Company.

Xie, L., et al. (2013). 'Sleep drives metabolite clearance from the adult brain', Science, 342(6156), pp. 373–377.